Thay đổi ý chí tại thời điểm công chứng xử lý thế nào?
Trong thực tiễn công chứng, không ít trường hợp các bên đã thỏa thuận xong nội dung hợp đồng, hồ sơ đầy đủ, nhưng tại thời điểm công chứng, một bên lại thay đổi ý chí như không đồng ý ký, yêu cầu sửa điều khoản hoặc thể hiện sự miễn cưỡng. Tình huống này đặt ra câu hỏi pháp lý quan trọng về hiệu lực của hợp đồng, trách nhiệm của công chứng viên và cách xác định rủi ro tranh chấp. Việc phân tích đúng công chứng hợp đồng khi một bên thay đổi ý chí tại thời điểm công chứng có ý nghĩa then chốt trong bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch dân sự.
>>> Xem thêm: Feedback thực tế từ khách hàng đã sử dụng dịch vụ tạivăn phòng công chứng
Ý chí của các bên và vai trò tại thời điểm công chứng
Theo khoản 1 Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015, một trong những điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự là: “Chủ thể tham gia giao dịch hoàn toàn tự nguyện”.
Đối với hợp đồng bắt buộc phải công chứng, thời điểm công chứng là mốc pháp lý để kiểm tra và xác nhận sự tự nguyện này. Tại thời điểm đó:
Các bên phải trực tiếp ký hoặc điểm chỉ trước mặt công chứng viên;
Công chứng viên có nghĩa vụ kiểm tra năng lực hành vi, ý chí và sự tự nguyện;
Ý chí thể hiện tại thời điểm công chứng là căn cứ quyết định giao dịch có được xác lập hay không.
Do đó, dù các bên đã thỏa thuận trước đó, ý chí tại thời điểm công chứng mới là yếu tố mang tính quyết định.
Các biểu hiện của việc thay đổi ý chí tại thời điểm công chứng
Việc một bên thay đổi ý chí tại thời điểm công chứng có thể thể hiện dưới nhiều dạng khác nhau, bao gồm:
Từ chối ký hợp đồng dù hồ sơ đã hoàn tất;
Yêu cầu sửa đổi nội dung cơ bản của hợp đồng;
Ký kết nhưng có biểu hiện bị ép buộc, không tự nguyện;
Đề nghị tạm dừng hoặc hủy bỏ việc công chứng ngay tại thời điểm ký.
Những biểu hiện này buộc công chứng viên phải đánh giá lại điều kiện tự nguyện của giao dịch trước khi quyết định tiếp tục hay dừng công chứng.
Công chứng hợp đồng khi một bên thay đổi ý chí có được tiếp tục không?
Theo pháp luật công chứng, nếu tại thời điểm công chứng:
Một bên không còn tự nguyện;
Có dấu hiệu bị ép buộc, đe dọa;
Không thống nhất nội dung hợp đồng,
thì công chứng viên phải từ chối công chứng. Việc tiếp tục công chứng trong khi ý chí của các bên không thống nhất sẽ làm phát sinh rủi ro rất lớn về hiệu lực của hợp đồng.
Ngược lại, nếu việc “thay đổi ý chí” chỉ là:
Điều chỉnh kỹ thuật, không làm thay đổi bản chất giao dịch;
Các bên thống nhất lại nội dung và thể hiện sự tự nguyện rõ ràng trước khi ký,
thì công chứng viên có thể tiếp tục công chứng sau khi đã chỉnh sửa hợp đồng phù hợp.
Giá trị pháp lý của hợp đồng nếu vẫn được công chứng
Trong trường hợp hợp đồng vẫn được công chứng dù một bên từng thay đổi ý chí, việc đánh giá hiệu lực sẽ căn cứ vào:
Ý chí thực sự của các bên tại thời điểm ký và công chứng;
Nội dung thể hiện trong văn bản công chứng;
Chứng cứ về việc ép buộc, lừa dối (nếu có).
Nếu chứng minh được rằng tại thời điểm công chứng, một bên không tự nguyện, hợp đồng có thể bị tuyên vô hiệu theo quy định về giao dịch dân sự vô hiệu do bị ép buộc hoặc lừa dối. Ngược lại, nếu không có chứng cứ rõ ràng, văn bản công chứng vẫn được coi là hợp pháp và có giá trị chứng cứ cao.
Trách nhiệm của công chứng viên trong trường hợp thay đổi ý chí
Luật Công chứng 2024 quy định công chứng viên có nghĩa vụ: “Bảo đảm người yêu cầu công chứng hiểu rõ quyền, nghĩa vụ, ý nghĩa và hậu quả pháp lý của việc giao kết hợp đồng”.
Khi phát hiện một bên thay đổi ý chí tại thời điểm công chứng, công chứng viên phải:
Giải thích lại nội dung hợp đồng;
Xác minh mức độ tự nguyện;
Ghi nhận việc tạm dừng hoặc từ chối công chứng nếu cần thiết.
Nếu công chứng viên vẫn công chứng khi biết hoặc phải biết rằng một bên không tự nguyện, thì có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý khi hợp đồng bị tranh chấp hoặc tuyên vô hiệu.
Thời điểm công chứng và việc xác định lỗi của các bên
Trong tranh chấp, thời điểm công chứng là mốc để xác định lỗi:
Bên thay đổi ý chí nhưng vẫn ký nếu chứng minh được bị ép buộc thì không bị coi là có lỗi;
Bên còn lại nếu có hành vi gây áp lực, ép buộc sẽ bị xác định có lỗi;
Công chứng viên chỉ bị xem xét trách nhiệm nếu không thực hiện đúng nghĩa vụ nghề nghiệp tại thời điểm công chứng.
Việc đánh giá lỗi không dựa vào quá trình thỏa thuận trước đó, mà tập trung vào diễn biến và ý chí tại thời điểm công chứng.
Rủi ro pháp lý thường gặp trong thực tiễn
Việc công chứng hợp đồng khi một bên thay đổi ý chí tiềm ẩn nhiều rủi ro như:
Hợp đồng bị tuyên vô hiệu do không bảo đảm sự tự nguyện;
Phát sinh tranh chấp kéo dài, khó chứng minh ý chí thực sự;
Ảnh hưởng đến quyền lợi của bên thứ ba ngay tình;
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại giữa các bên.
Đây là lý do các tổ chức hành nghề công chứng thường rất thận trọng trong các trường hợp có dấu hiệu thay đổi ý chí.
Kết luận
Công chứng hợp đồng khi một bên thay đổi ý chí tại thời điểm công chứng là tình huống pháp lý nhạy cảm, trong đó ý chí tự nguyện tại thời điểm công chứng giữ vai trò quyết định đối với hiệu lực giao dịch. Việc công chứng chỉ nên được thực hiện khi các bên thống nhất đầy đủ và tự nguyện tuyệt đối. Nhận diện đúng vai trò của thời điểm công chứng giúp phân định rõ trách nhiệm, hạn chế tranh chấp và bảo đảm an toàn pháp lý cho các giao dịch dân sự.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
